Dydaktyka

Formy sprawdzania wiadomości (ustne, pisemne, testowe) omawiane są z uczniami na początku roku. Na pierwszej lekcji należy powiedzieć, za co uczniowie będą oceniani, że nie ma możliwości poprawiania ocen na koniec semestru, a ocena i kontrola są systematyczne. System oceniania i kontroli musi być przedstawiony rodzicom na pierwszym zebraniu i przez nich zatwierdzony. Każda ocena powinna być jawna i uzasadniona. Ocena i kontrola powinny być systematyczne, a nie tylko pod koniec semestru. Uczeń ma prawo wzglądu do swoich prac. Ocena musi być uzasadniona.

Ocenianie to wartościowanie wiedzy i umiejętności uczniów w stosunku do wymagań programowych. Ocena przybiera najczęściej postać stopnia, ale może być też wyrażona przez opis, aprobatę lub dezaprobatę, plus lub minus, recenzję, itp. Ocena może być alternatywna. Spełnia wtedy funkcję selekcyjną wyrażoną przez określenia „osiągnął – nie osiągnął” i kwantytatywną określającą w sposób ilościowy stopień osiągnięcia zamierzonego celu. Liczba ocen zależy od liczby godzin, liczby uczniów, rodzaju przedmiotu (teoretyczny, praktyczny). Minimum ocen to ocena ustna (konieczna), testowa lub z pracy pisemnej, z pracy domowej, z zeszytu i za aktywność.

Podstawowe rodzaje ocen zależnie od jej miejsca, czasu, funkcji

1. diagnostyczna – poprzedza rozpoczęcie procesu nauczania i uczenia się, ma na celu określenie poziomu intelektualnego klasy i poszczególnych uczniów

2. formatywna – wyraża stopień realizacji założonych celów w aspekcie danej jednostki metodycznej, danej jednostki lekcyjnej lub danego ćwiczenia

3. sumatywna – określa stopień opanowania wiedzy i umiejętności całych partii materiału z danego zakresu (większa dawka materiału, np. semestralna, roczna)

4. alternatywna – czy uczeń osiągnął umiejętność, czy nie, czy opanował materiał, czy nie

5. kwantytatywna – określa w sposób ilościowy stopień osiągnięcia danego celu

Jeśli żaden uczeń nie odpowiedział na dane pytanie testowe, to może to oznaczać, iż:
- temat został pominięty
- temat został źle wytłumaczony
- pytania są źle skonstruowane – niezrozumiałe albo za trudne

Jeśli wszyscy uczniowie odpowiedzieli na pytanie, to może to oznaczać, iż:
- jest ono zbyt łatwe
- dotyczy celu podstawowego – wszyscy bardzo dobrze go zrozumieli

Etapy konstrukcji testu dydaktycznego
- określenie zakresu
- sformułowanie celów
- wybór rodzaju pytań testowych
- ułożenie pytań testowych – układ systematyczny, chyba że test bada operatywność ucznia

Przy budowie testu należy określić, co ten test ma badać i mierzyć, jaki rodzaj wiedzy i umiejętności ma badać. Do każdego celu testu należy skonstruować cele poznawcze i kształcące. Trzeba również ustalić punktację. Musi ona uwzględniać stopień ważności skonstruowanego zadania w sensie przydatności i stopnia trudności. Każdemu zadaniu testowemu należy przyporządkować czas (czas potrzebny nauczycielowi na rozwiązanie zadania razy 2). Test pełni funkcje dydaktyczną, wychowawczą, selektywną, merytoryczną. Test może być powtarzany, ale niezbyt często. Testy nadają się do kontroli bieżącej. Nie nadają się do selekcji, gdy mają, np. zdecydować o promocji do następnej klasy. Test dydaktyczny może być ustny, pisemny, praktyczny.

Czynności, jakie należy wykonać przy konstruowaniu testu:
1. Planowanie testu – dotyczy planowania całości i ustalenie proporcji zadań ze względu na treść i efekty kształcenia. Ustalenie właściwej proporcji zadań testowych jest możliwe w wyniku szczegółowej analizy zmierzającej w dwóch kierunkach
ustalenie zakresu materiału nauczania i uporządkowanie wiadomości według stopnia ważności
określenie, co uczeń powinien pamiętać, rozumieć, umieć, dokonując operacjonalizacji celów

2. Konstrukcja testu
- Rubryka 1 – zasadnicze elementy treści stanowiące względnie odosobnione jednostki, których opanowanie ma badać konstruowany test
- Rubryka 2 – konkretne czynności, które w wyniku pracy nad danym elementem treści uczeń powinien umieć wykonać
- Rubryka 3 – wybór odpowiedniego rodzaju zadania testowego
- w celu sformułowania odpowiedzi uczniowie powinni wykonać przewidzianą w planie testu czynność (przypomnienie, rozpoznanie, zastosowanie treści w sytuacjach)
- w ocenie testu winny być uwzględniane tylko czynności przewidziane w planie testu
- język zadań musi być ścisły, precyzyjny, jednoznaczny, dostosowany do poziomu nauczania
- Rubryka 4 – przyporządkowanie określonej ilości punktów
- Rubryka 5 – czas na wykonanie zadania

3. Analiza testu
zaraz po skonstruowaniu testu
po przeprowadzeniu testu

Metoda testu dydaktycznego
Test wykorzystywany jest w badaniach psychologicznych, socjologicznych, pedagogicznych.
Test dydaktyczny jest narzędziem pomiaru, które ma zobiektywizować proces kontroli i oceny. Autorem testu dydaktycznego jest indywidualny nauczyciel. Testy dydaktyczne będą jednakowe dla wszystkich uczniów na różnym szczeblu kształcenia. Testy dydaktyczne różnią się od zestandaryzowanych tym, że te drugie są najpierw przebadane na dużej próbie.

Test dydaktyczny jest to próba identyczna dla wszystkich kontrolowanych uczniów ze ściśle określoną metodyką pomiaru i przeprowadzana w tych samych warunkach i w tym samym czasie.

Podstawowe cechy testu dydaktycznego – wymagania, które test musi spełniać
- jednakowy jest czas i warunki przeprowadzania kontroli.
- pytania są jednakowe dla wszystkich. Test może jednak realizować zadanie indywidualizacji i wtedy pytania nie są jednakowe dla wszystkich, a uczniów grupuje się pod kątem zdolności.
- wynik testu jest wynikiem pracy samodzielnej każdego ucznia i to jest podstawowy przedmiot oceny.
- musi być zastosowana ta sama metodyka pomiaru – test bazuje na określonym sposobie oceniania, np. każdemu zadaniu przypisuje się określoną wartość punktową, która może brać pod uwagę stopień ważności pytania, jego trudność, zakres materiału (czy wykracza poza niego, czy nie), stopień złożoności itd. Sposób oceniani musi być zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania.

 Praca domowa ucznia jako forma procesu kontroli i oceny.

Cele każdej pracy domowej

- sprzyja opanowaniu treści realizowanej lekcji

- sprzyja utrwalanie treści

- pobudza aktywność

- wdraża ucznia do pracy samodzielnej

Pracę domową należy zawsze zapisać. Sposoby zadawania pracy domowej

- mechaniczny, np. proszę zrobić zadanie ze strony…, proszę przeczytać…

- z objaśnieniem – przedstawienie zagadnienia, problemu, ale bez szczegółowych informacji

- ze wskazówkami sterującymi – przedstawienie krok po kroku, co uczeń ma zrobić (algorytm postępowania)

Rodzaj pracy domowej zależy od stopnia trudności zadania, od celu i od tego, czy zadanie jest nowe, czy nie. Zadanie domowe może polegać na pracy z książka, na uczeniu się na pamięć, na rozwiązywaniu problemów, na ćwiczeniu, na pisaniu referatu, pracy seminaryjnej. Sposób wykonania może być indywidualny, grupowy lub zbiorowy.

Zadanie można zadawać:

- na początku lekcji w formie zapowiedzi

- w formie realizacji nowych treści

- w kombinacji ogniw – początkowe z realizacją treści, realizacji treści z utrwalanie, itp.

- w końcowej fazie lekcji

Rodzaje prac domowych:

- prace polekcyjne – służą utrwalaniu wiedzy

- prace uzupełniające – służą poszerzanie, pogłębianiu wiedzy i umiejętności

- praca przedlekcyjne – służą przygotowaniu do kolejnego tematu

Zadania i prace praktyczne:

- Służą do oceny umiejętności praktycznych związanych z wykonywaniem danego zawodu.

- Są wykorzystywane w czasie trwania zajęć (instruktaż indywidualny lub zbiorowy) albo po jakimś czasie.

- Pozwalają zorientować się w wykorzystywaniu przez uczniów wiedzy teoretycznej do zadań praktycznych.

- Można je połączyć z obserwacją ucznia w czasie zajęć – notowanie popełnianych błędów, chwalenie za dobre wykonanie. Obserwacja taka prowadzona jest na bieżąco w trakcie zajęć praktycznych.

Prace pisemne:

- Stosowane po przerobieniu partii materiału lub działu.

- Mają formę prac klasowych, domowych semestralnych, a w szkołach zawodowych także prac dyplomowych.

- Prace te wymagają przygotowania tematów oraz wskazówek dotyczących ich opracowania w zależności od możliwości i potrzeb uczniów.

- Można tu także zaliczyć referaty.

- Prace pisemne wymagają oddzielnego omówienia, jest możliwość wzglądu do nich, można je oddać lub też nauczyciel może je przechowywać.

- Negatywnie ocenione prace pisemne muszą być poprawione.